Pedagog specjalny w szkołach i przedszkolach od 1 września 2022 r.

Obowiązek zatrudnienia pedagoga specjalnego od 1 września 2022 r. dotyczy wszystkich przedszkoli i szkół, w których liczba dzieci lub uczniów przekracza 50. Kto może zostać pedagogiem specjalnym? Które kwalifikacje pozwalają na bezterminowe zatrudnienie, a które tylko do końca roku szkolnego 2025/2026? Sprawdź szczegóły dotyczące zatrudniania nowego specjalisty w przedszkolach i szkołach ogólnodostępnych.

Kwalifikacje pedagoga specjalnego od 1 września 2022 r.
Szczegółowe omówienie kwalifikacji wymaganych od specjalistów, w tym pedagogów specjalnych znajduje się w artykule Kwalifikacje nauczycieli specjalistów od 1 września 2022 r. W tym miejscu przypomnę krótko, że zgodnie z projektem rozporządzenia MEiN kwalifikacje wymagane od pedagoga specjalnego dzielą się na te, które dają bezterminowe oraz terminowe uprawnienia do zajmowania tego stanowiska

Bezterminowo pedagogiem specjalnym będą mogły być osoby, które ukończyły:

  1. jednolite studia magisterskie na kierunku pedagogika specjalna i posiadają przygotowanie pedagogiczne lub
  2. jednolite studia magisterskie lub studia pierwszego lub drugiego stopnia, w zakresie pedagogiki specjalnej, i posiadają przygotowanie pedagogiczne, lub
  3. jednolite studia magisterskie lub studia pierwszego i drugiego stopnia, w zakresie pedagogiki, i posiadają przygotowanie pedagogiczne, a ponadto ukończyły kurs kwalifikacyjny lub studia podyplomowe w zakresie pedagogiki specjalnej lub w zakresie edukacji włączającej.

Studia, o których mowa w pkt 1 i 2, czyli na kierunku pedagogika specjalna bądź w zakresie pedagogiki specjalnej, zgodnie z wyjaśnieniami MEiN należy łączyć z następującymi kierunkami studiów lub specjalizacjami:

  • rewalidacja (niegdysiejsza nazwa „pedagogiki specjalnej”),
  • resocjalizacja,
  • surdopedagogika,
  • tyflopedagogika,
  • oligofrenopedagogika,
  • edukacja i terapia osób z zaburzeniami ze spektrum autyzmu,
  • edukacja i rehabilitacja osób z niepełnosprawnością intelektualną,
  • pedagogika resocjalizacyjna,
  • pedagogika zdolnych i uzdolnionych,
  • logopedia tylko jeśli są to studia pięcioletnie, dające tytuł magistra pedagogiki specjalnej ze specjalnością logopedia,
  • pedagogika korekcyjna.

Przykład 1. Czy stanowisko pedagoga specjalnego w szkole można powierzyć osobie z następującymi kwalifikacjami: studia licencjackie na kierunki pedagogika resocjalizacyjna, studia magisterskie na kierunku terapia pedagogiczna z elementami logopedii, studia podyplomowe na kierunkach: zarządzanie oświatą, wychowanie przedszkolne i wczesnoszkolne, oligofrenopedagogika. Nauczyciel, który legitymuje się przygotowaniem opisanym w pytaniu może być „bezterminowo” zatrudniony na stanowiskach: nauczyciel współorganizujący kształcenie, pedagog specjalny, pedagog, terapeuta pedagogiczny. Ukończył bowiem studia w zakresie pedagogiki specjalnej.

Terminowo, czyli do 31 sierpnia 2026 r. będą mogli zajmować stanowisko pedagoga specjalnego również inni nauczyciele.

W przedszkolu i szkole pedagogiem specjalnym zostanie terminowo osoba z kwalifikacjami do pracy w szkole danego typu na stanowisku nauczyciela, jeżeli ukończyła dodatkowo studia podyplomowe lub kurs kwalifikacyjny z zakresu pedagogiki specjalnej.

Tylko w przedszkolach pedagogiem specjalnym w okresie przejściowym może być także nauczyciel z kwalifikacjami do pracy w przedszkolu lub nauczyciela klas I-III szkoły podstawowej oraz ukończył studia podyplomowe w zakresie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka (WWR).

Przykład 2. Czy stanowisko pedagoga specjalnego w szkole podstawowej można powierzyć osobie z następującymi kwalifikacjami: studia licencjackie z edukacji wczesnoszkolnej i przedszkolnej, studia uzupełniające magisterskie z terapii pedagogicznej i pedagogiki opiekuńczo-wychowawczej oraz studia podyplomowe z edukacji i terapii osób w spektrum autyzmu? Nauczyciel, który legitymuje się przygotowaniem opisanym w pytaniu może być zatrudniony na stanowisku pedagoga specjalnego, ale tylko do dnia 31 sierpnia 2026 r. Nauczyciel ten ukończył studia pierwszego stopnia w zakresie edukacji wczesnoszkolnej i przedszkolnej, a więc posiada kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela w przedszkolu i klasach I-III, a ponadto ukończył studia podyplomowe w zakresie pedagogiki specjalnej edukacji i terapii osób w spektrum autyzmu.

Zadania pedagoga specjalnego w przedszkolu i szkole

Katalog zadań pedagoga specjalnego określa rozporządzenie MEN z 9 sierpnia 2022 r. w sprawie zasad organizacji i udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach. Zgodnie z przepisami tego rozporządzenia pedagog specjalny:

współpracuje z nauczycielami, wychowawcami grup wychowawczych lub innymi specjalistami, rodzicami oraz uczniami w:

  • rekomendowaniu dyrektorowi szkoły lub placówki do realizacji działań w zakresie zapewnienia aktywnego i pełnego uczestnictwa uczniów w życiu szkoły i placówki oraz dostępności, o której mowa w ustawie z 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami,
  • prowadzeniu badań i działań diagnostycznych związanych z rozpoznawaniem indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych uczniów w celu określenia mocnych stron, predyspozycji, zainteresowań i uzdolnień uczniów oraz przyczyn niepowodzeń edukacyjnych lub trudności w funkcjonowaniu uczniów, w tym barier i ograniczeń utrudniających funkcjonowanie ucznia i jego uczestnictwo w życiu szkoły i placówki,
  • rozwiązywaniu problemów dydaktycznych i wychowawczych uczniów,
  • określaniu niezbędnych do nauki warunków, sprzętu specjalistycznego i środków dydaktycznych, w tym wykorzystujących technologie informacyjno-komunikacyjne, odpowiednich ze względu na indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne ucznia,

2. współpracuje z zespołem ds. kształcenia specjalnego w zakresie opracowania i realizacji IPET ucznia posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, w tym zapewnienia mu pomocy psychologiczno-pedagogicznej,

3. wspiera nauczycieli, wychowawców grup wychowawczych i innych specjalistów w:

  • rozpoznawaniu przyczyn niepowodzeń edukacyjnych uczniów lub trudności w ich funkcjonowaniu, w tym barier i ograniczeń utrudniających funkcjonowanie ucznia i jego uczestnictwo w życiu szkoły lub placówki,
  • udzielaniu pomocy psychologiczno-pedagogicznej w bezpośredniej pracy z uczniem,
  • dostosowaniu sposobów i metod pracy do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych ucznia oraz jego możliwości psychofizycznych,
  • doborze metod, form kształcenia i środków dydaktycznych do potrzeb uczniów,

4. udziela pomocy psychologiczno-pedagogicznej uczniom, rodzicom uczniów i nauczycielom,

5. współpracuje, w zależności od potrzeb, z innymi podmiotami, o których mowa w przepisach o organizacji i udzielaniu pomocy psychologiczno-pedagogicznej,

6. przedstawia radzie pedagogicznej propozycje dotyczące doskonalenia zawodowego nauczycieli szkoły lub placówki mającego na celu podnoszenie jakości edukacji włączającej.

 

Ile wynosi pensum pedagoga specjalnego?

Pensum pedagoga specjalnego, podobnie jak w przypadku pozostałych specjalistów, o których mowa w art. 42d ustawy z 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela, określa organ prowadzący. Pensum to nie może być jednak wyższe niż 22 godziny tygodniowo.

W ramach pensum pedagog specjalny będzie realizował zajęcia w ramach zadań związanych z:

a) rekomendowaniem dyrektorowi działań w zakresie zapewnienia aktywnego i pełnego uczestnictwa dzieci i młodzieży w życiu przedszkola, szkoły i placówki oraz dostępności,

b) prowadzeniem badań i działań diagnostycznych związanych z rozpoznawaniem indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych dzieci i młodzieży w celu określenia:

  • mocnych stron,
  • predyspozycji,
  • zainteresowań i uzdolnień,
  • przyczyn niepowodzeń edukacyjnych lub trudności w funkcjonowaniu,

c) wspieraniem nauczycieli w:

  • rozpoznawaniu przyczyn niepowodzeń edukacyjnych lub trudności w funkcjonowaniu dzieci i młodzieży,
  • udzielaniu pomocy psychologiczno-pedagogicznej w bezpośredniej pracy z dziećmi i młodzieżą,
  • dostosowaniu sposobów i metod pracy do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych dzieci i młodzieży oraz ich możliwości psychofizycznych,
  • doborze metod, form kształcenia i środków dydaktycznych do potrzeb dzieci i młodzieży,

d) rozwiązywaniem problemów dydaktycznych i wychowawczych dzieci i młodzieży,

e) dokonywaniem wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania dzieci i młodzieży objętych kształceniem,

f) określaniem warunków, sprzętu specjalistycznego i środków dydaktycznych niezbędnych do nauki, odpowiednich ze względu na indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne dzieci i młodzieży,

g) udzielaniem dzieciom i młodzieży, rodzicom i nauczycielom pomocy psychologiczno-pedagogicznej,

h) prowadzeniem zajęć rewalidacyjnych, resocjalizacyjnych i socjoterapeutycznych.

§ 3 ust. 2 rozporządzenia MEiN z 22 lipca 2022 r. w sprawie wykazu zajęć prowadzonych bezpośrednio z uczniami lub wychowankami albo na ich rzecz przez nauczycieli poradni psychologiczno-pedagogicznych oraz nauczycieli: pedagogów, pedagogów specjalnych, psychologów, logopedów, terapeutów pedagogicznych i doradców zawodowych.

W tym miejscu należy podkreślić, że prowadzenie zajęć rewalidacyjnych, resocjalizacyjnych i socjoterapeutycznych powierzać nauczycielom, którzy mają odpowiednie kwalifikacje.

 

Przykład 3. Pedagog specjalny posiada następujące kwalifikacje: studia pierwszego stopnia i studia drugiego stopnia na kierunku filologia polska, posiada przygotowanie pedagogiczne oraz ukończył studia podyplomowe w zakresie surdopedagogiki może prowadzić zajęcia rewalidacyjne dla uczniów z dysfunkcją narządu słuchu. Nie można natomiast powierzyć mu prowadzenia zajęć rewalidacyjnych np. z dzieckiem z niepełnosprawnością intelektualną, ponieważ nie ma przygotowania w zakresie odpowiednim do niepełnosprawności ucznia.

Zajęcia rewalidacyjne, socjoterapeutyczne i resocjalizacyjne nadal mogą realizować nauczyciele zatrudnieni na innych stanowiskach w ramach swojego pensum. Pod warunkiem oczywiście posiadania wymaganych kwalifikacji. Co jednak ważne – godziny zajęć rewalidacyjnych powierzone nauczycielowi zatrudnionemu na innym stanowisku niż stanowisko nauczyciela specjalisty nie wliczają się do etatów specjalistów, o których mowa w art. 42d ustawy z 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela.

 

Pedagog i pedagog specjalny – czy jeden nauczyciel może być zatrudniony na dwóch stanowiskach?

Ten sam nauczyciel może być zatrudniony na dwóch stanowiskach, jeżeli posiada wymagane kwalifikacje. Nie ma więc przeszkód prawnych do łączenia stanowisk np. pedagoga szkolnego i pedagoga specjalnego.

 

Jak obliczyć minimalny wymiar etatu na stanowisku pedagoga specjalnego?

Zatrudnienie pedagoga specjalnego jest obligatoryjne w szkołach i przedszkolach, w których liczba dzieci i uczniów przekracza 50. Zgodnie bowiem z art. 42d ust. 11 Karty Nauczyciela, w przypadku przedszkola, szkoły lub zespołu, o których mowa w ust. 1, w których liczba dzieci lub uczniów przekracza 50, liczba etatów nauczycieli:

  1. pedagogów specjalnych nie może być niższa niż 25% łącznej liczby etatów nauczycieli specjalistów,
  2. psychologów nie może być niższa niż 25% łącznej liczby etatów nauczycieli specjalistów.

W pierwszej kolejności należy zatem ustalić wymaganą liczbę etatów specjalistów, a następnie obliczyć 25% z tej liczby.

Przykład 4: Szkoła liczy 539 uczniów, mamy zatrudnionych na pełny etat pedagoga, psychologa i logopedę. Pensum każdego z nich wynosi 22 godziny. Ile godzin powinien mieć pedagog specjalny? Organ prowadzący ustalił pensum dla pedagoga specjalnego na 22 godziny. W opisanej sytuacji wymagana liczba etatów specjalistów to 2,3 etatu (50,6 godziny). Z tego co najmniej 25% musi przypadać zarówno na pedagoga specjalnego jak i psychologa (minimum 0,575 czyli 12,65 godziny).

Podstawa prawna

Źródło: Projekt rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli (projekt z 1 sierpnia 2022 r.).
 

Aby uzyskać kwalifikacje pedagoga specjalnego należy:

Ukończone studia
Należy ukończyć

jednolite studia niepedagogiczne I lub II stopnia

jednolite studia II stopnia (5 letnie) z zakresu Pedagogika specjalna

jednolite studia niepedagogiczne I lub II stopnia oraz przygotowanie pedagogiczne (np. studia podyplomowe, kurs kwalifikacyjny)

jednolite studia II stopnia (5 letnie) z zakresu Pedagogika specjalna

jednolite studia pedagogiczne I lub II stopnia (bez pedagogiki specjalnej)

studia podyplomowe (3 semestralne) z zakresu Edukacja włączająca oraz studia podyplomowe z zakresu pedagogiki specjalnej*

jednolite studia pedagogiczne I lub II stopnia (bez pedagogiki specjalnej) oraz studia podyplomowe z zakresu pedagogiki specjalnej*

studia podyplomowe (3 semestralne) z zakresu Edukacja włączająca

* studia w zakresie pedagogiki specjalnej:

  • rewalidacja (niegdysiejsza nazwa „pedagogiki specjalnej”),
  • resocjalizacja,
  • surdopedagogika,
  • tyflopedagogika,
  • oligofrenopedagogika,
  • edukacja i terapia osób z zaburzeniami ze spektrum autyzmu,
  • edukacja i rehabilitacja osób z niepełnosprawnością intelektualną,
  • pedagogika resocjalizacyjna,
  • pedagogika zdolnych i uzdolnionych,
  • logopedia tylko jeśli są to studia pięcioletnie, dające tytuł magistra pedagogiki specjalnej ze specjalnością logopedia,
  • pedagogika korekcyjna